فرهنگ و هنر

زبان هورامی

زبان هورامی
زبان هورامی

 زبان هورامی جزو زبان های هند و اروپایی و یكی از شاخه های زبان ایرانی است. برخی  بر این باورند كه زبان هورامی جزو گویش های كردی نیست و هورامی ها كرد نیستند. اما خود این مردم خود را از هر نظر  كرد می دانند.

 عین همین مطلب را درك كینان در كتاب « كردها و كردستان«  با ترجمه آقای ابراهیم یونسی آورده است و در مورد حدود آن می گوید:‌

امروزه قزلباش های تركیه، كاكایی های عراق و مردم هورامان ایران و ساكنان نواحی مركزی زاگرس تا جنوب شاهراه خانقین – كرمانشاه بدین زبان تكلم می كنند.

گروهی زبان شناسان می گویند هورامی كردی نیست و از دسته زبان های ایرانی است كه در یك ناحیه ساكن بوده اند اما به سبب هجوم سایر كردها پخش شده اند. درهمین مورد «ئی. سونیس» اشاره می كند:

اغلب گفتار گورانی را در فهرست كردی قرار می دهند؛در حالی كه واقعیت چیز دیگری است. ویژگی دستوری و واژگان كرمانجی هیچ پیوندی  با گورانی ندارند.

افرادی که کردی هورامی را به عنوان گویشی از گویش های کردی نمی پذیرند حق دارند . زیرا واقعاَ این گویش با سایر گویش ها متفاوت است . اما فراموش نکنیم که در فارسی نیز چنین است و گویش سمنان و سرخه و شهمیرزاد در استان سمنان که سه شهر همسایه اند حتی با خودشان فرق می کند تا چه رسد به سایر گویش های فارسی .

تقسیم بندی گویش ها نه تنها در کردی بلکه در هر زبان دیگری کار دشواری است . مثلاً کردی ایلام با کرمانشاه بسیار شباهت دارد . در همین حال زبان مردم بدره ایلام بیشتر شبیه شرق کردستان و منطقه ی کلیایی در شمال شرق کرمانشاه است . اما زبان منطقه هندمینی یا هیلمینی در نزدیک بدره تفاوت آشکاری با گویش بدره دارد و بیشتر به لکی و لری می خورد .

ماموستا احمد نظیری در مورد زبان هورامی چنین می گوید: هورامی دارای زبان كاملی می باشد البته با توجه به اینكه كردی سورانی زبان رسمی و نوشتاری كردستان است به خاطر نگاهداشت آن تمام گویش های دیگر كردی را لهجه نامیده اند.

استاد دهخدا در كتاب لغت نامه در مورد زبان هورامی چنین می گوید: زبان هورامی یك زبان مستقل است كه دارای لهجه های مختلف بوده و در كردستان جنوبی رایج و ساكنین در طول حیات تاریخی خود بدان تكلم نموده اند و دارای قواعد دستوری و غنای كامل در كلمات و اصوات می باشد و با وجود تغییرات در دوران تاریخی از كیفیت و لطافت و روانی آن كاسته نشده است. مانند سورانی اعرابش با حروف و چون زبان عربی دارای قواعد و چارچوب محكم می باشد و در فراوانی و كوتاهی كلمات و جملات یك زبان پربار و قاعده پذیر است. در رعایت مذكر و مونث مجازی و حقیقی، سماعی و قیاسی اسماء، اشارات، معرفه و نكره، صفت های فاعلی و مفعولی و ضمایر و غیره اگر از عربی برتر نباشد كمتر هم نیست. با جرات می توان گفت یكی از زبان های زنده ای است كه نیاز به حتی یك واژه بیگانه ندارد مگر در مواردی كه مانند دیگر زبان ها وارد گشته باشد و در زبان هورامی هر گاه لازم باشد می توان آنها را زود جایگزین كرد. همچنانكه با آمدن زبان عربی به عنوان زبان دینی هورامی بدون داشتن فرهنگستان زبان به وسیله مردم عامی بلافاصله شروع به جایگزینی كلمات و اسما كرد یا آنها را كوتاه نمود مانند:

وضو: ده س ویسم ،  صلوة: نماز ، صوم: روچی ، مسجد: مزگی

این زبان شاید بی نیازترین زبانی باشد كه گویندگانش در نهایت راحتی و بدون احتیاج به كلمات بیگانه در مسیر صحیح قرار داده و به مقصود می رساند.

این ادّعا خاصّ این گویش نیست . خود زبان فارسی نیز چنین است و افرادی مانند دکتر میر جلال الدین کزازی استاد برجسته ی ادبیات فارسی با سره نویسی خود این را به اثبات رسانیده اند .اما نباید واقعیت را زیر پا نهاد . زیرا همه ی زبانها واژه ستانی داشته اند و دارند و اگر ما از زبان عربی بهره می گیریم و تا به حال برده ایم به خاطر اعتقادات دینی بوده است .

اما چند جمله به زبان زیبای هورامی :

آرو وَروه وره وارو . = امروز برف بسیاری بارید .

چیش ماچی ؟ =  چه می گویی؟

پـِی کو مِلی ؟ =  کجا می روی ؟

نمزانو = نمی دانم .

هورامی ها در پاوه و حلبچه ی عراق و مریوان ساکن هستند . مردم کَندوله در نزدیکی میانراهانِ در دینور نیز هورامی سخن می گویند .

می گویند هورامان یعنی سرزمین ابری . در کردی به ابر می گویند هَـور.

نظر یکی از خوانندگان

ح.ا.ج-سالک

در باره نام هورامان گفته های دیگری نیز هست .”برخی هورامان را جایگاه آمدن “خوه ر” یا خورشیددانسته اند .برخی نیز بر این باورند که هورامان سرزمین اهورا یا خانه اهورا است. “مان به چم خانه که هنوز نیز واژه خان و مانکاربرد دارد”و من این را بیشتر باور دارم زیرا هنوز در میان پیروان آیین یارسان سرزمین هورامان تقدس ویژه ای دارد و با نام کعبه هورامان زیارتگاه مردم اهل حق است.

نوشته های مشابه

‫3 دیدگاه ها

  1. هورامیها کرد نیستند بلکه کردها هورامی هستند لطفا بیشتر مطالعه کنید ممنون

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا