فرهنگ و هنر

بخشی از امثال و حِكَم گذشتگان هورامان

ضرب المثل هورامی
ضرب المثل هورامی

منطقه جغرافیایی هورامان بین نواحی مرزی غرب ایران در دو استان كردستان و كرماشان، و شرق كردستان عراق  در استان سلیمانیه قرار گرفته، البته هورامی های زیادی هم هستند كه در دیگر نواحی مختلف ایران و عراق و تركیه و … پراكنده اند. تاریخ و فرهنگ هورامان در حوزه های مختلف از اصالت خاصی برخودار بوده و هست؛ به ویژه در حوزه ادبیات شفاهی و فولكلور. به قول واسیلی نیكیتین، دانشمند روسی، ادبیات مردم كُرد در درجه اول، یعنی ادبیات عامیانه و شفاهی. متاسفانه هنوز بخش قابل توجهی از این ادب مردمی، این مآثر گران بهای بشری، دست نخورده باقی مانده و به شیوه وسیع به گردآوری آن پرداخته نشده است . امثال و حِكَم و پند گذشتگان، حوزه ی قابل توجهی از فرهنگ این دیار را تشكیل می دهد و از قرب و قداست مردمی برخوردار می باشد. سَرَیان اصطلاح «قَدیمی واته ن» یعنی قدیمی ها گفته اند، در میان مردم این سامان، فاكتوری است برای ارزش و احترام و پایبندی مردم هورامان به سخنان گذشتگان خود. ادبیات شفاهی امروزه می تواند سندی بسیار مهم باشد برای استناد و ارجاع پژوهش های مختلف: زبان شناختی، تاریخی، جامعه شناختی، پزشكی، ادبی، دینی، اخلاق و جغرافیا و روان شناسی و … این گونه دلالت های شفاهی را می توان در سینه سالخورده گانی كه یا از دنیا رفته اند و تجربیات خود را به گِل برده؛ و یا به نسل پس از خود منتقل نموده اند؛ به دست آورد، اگر این نسل هم از دنیا بروند هیچ مرجعی برای جمع آوری فرهنگ عامیان و مردمی باقی نمی ماند. كُردها در مناطق مختلف شرق نزدیك و خاورمیانه، پراكنده اند. طبیعی است كه روی كرد آنان در این زمینه مختلف باشد. اما یك روح مشترك قومی، آنان را به هم مرتبط می سازد. اما هرچه هست در رویه و اصطلاحات محلی با هم اختلاف دارند.كُردهای عراق به این گونه ادب شفاهی، «پندی پیشینیان، Pendî pêşînyan»، كُردهای تركیه و ایران به آن «مه سه لMesel و مه ته لوك، Metelok» و كُردهای آذربایجان و روسیه به آن ها «قسه ی بافان،Qisey bavan» می گویند. جمع آوری همه ضرب المثل ها و تفكیك و دسته بندیِ موضوعی و آكادمیكِ آن ها، كاری است بسیار ستُرگ و حجیم و طاقت فرسا و نیاز به زمان كافی و نیروی زبده و مجرب فراوانی دارد كه از دست یك نفر و دو نفر و چند نفر میسور و ساخته نیست؛

در اینجا عجالتاً از باب نمونه، به تعدای از این سرمایه مردمی اشاره می شود:

-كَوتَن شونی كلاوَیْ وا بَردی،Kewten şonî  kilawey wa berde(دنبال کلاه باد برده می دوه)

– به دوِ برِ كلاوِشا هَنه، Be diwê birê kilawêşa hene (دو برادر یك كلاه دارند)

– به دزی ئیزرایلیوه گِلو، Be dizi eizrayiliwe gêlo(دور از چشم عزرائیل می گردد)

– به دَم هار و به لاشه بیمار، Be dem har u be laşe bimar(پر حرف و كم عمل)

– گلولَش كَوتَن لِژی،Gloleş kewten lêžî(گلوله‌اش به سراشیبی افتاده است)

– ژَنیچ هَنه و ژانیچ هَنه، ženîĉ hene u žanîĉ hene (زن هم هست و درد هم هست)

– ژَنیشا و یانه واتَن،ženîşa u yane waten(زن را وُ خونه گفتن)

– ژَنی، كولَكی یانَیْنه، ženî koleke yaneyne(زن ستون خانواده است)

– ئاساو به نورَن، Aaw be noren(آسیاب به نوبت است)

– كوته كش ئاساو دیم گِلنو، Kutekiş aswagêlno(چوب دستی اش آسیاب دیم را می چرخاند)

– ئاوَوْ بِ لَغامِش واردِنه، Awew bê legameyş wardêne(آب بدون دهنه خورده است)

-ئاوی جه دنگینه كوُ، Awi je dingine kiwo(آب در هاون می كوبد)

– ئاویر و چِرو سمَرا، Awiru ĉêru simera (آتش زیر كاه)

– ئی هَمیره ئاوی فرِ بَرو، Ei hemire awi fre bero(این خمیر آب زیاد می خواهد)

– پیا، گَوْرَوْ یانَیْن، piya gewrew yaneyn(مرد بزگِ خانواده است)

– قسی هَزارنی، دویشا به كارنی، Qisê hezarnê dwêşa be karnê (حرف هزارتاست، دوتاش به كار می آد)

– گول نیَنی، درَیْچ مَبه، Gol niyenî direyĉ mebe(گل نیستی خار هم مباش)

– مِمان جَژْنَوْ خانَ خوِن، Mêman ježnew xane xiwên(مهمان عید صاحبخانه است)

–  پیای دوَ ژَنه، جَرگی كُن كُنه، piyay diwe žene jergî kun kune (مرد دو زنه جگرش سوراخ سوراخ است)

– درُزن، یانَش وِرانا، Dirozin yaneş wêrana (دروغگو خانه اش ویران است)

– به دُعاو كتِ، واران مَوارُ، Be doaw kitê waran mewaro(با دُعای گربه باران نمی بارد)

– نه ئننه شیرین به قوتت بدا، نه ئننه تال به تفاتو، Ne einne şîrîn be qutit bida ne einne tal be tifato (نه آنقدر شیرین باش قورتت بده‌ن نه آنقدر تلخ باش تُفت كُنن)

– ئننه لوه باوان، جلت چِر بیاوان،Einni liwe bawbn jilit ĉêr biyawan (آنقدر برو خونه پدر كه فرش زیرت بیندازَن) – سَرَیْ بِ دَلاك، مَتاشه، Serey bê delak metaşe(سرِ بدون دلاك نتراش)

– هَژاری كُشه و دَس خَرَش مَكَره، Hežarî kuşew des xereş mekere (ضعیف را بكش و دستش نینداز، او را دست كم نگیر)

– تیكه ژاوَ، اَنجا قوتش ده، Tîke žawe enja qutiş de(لقمه را بجو آنگاه قورتش بده)

– پیرت نَبو، لوَ پیرِ سانه،Pirêt nebo liwe pîrê sane (پیر نداری برو پیری بخر)

– كاسَیْ بِ سَرْ، پوشِش گنانه، Kasey bê ser pûşêş ginane(كاسه بدون دَر خَس در آن می افتد)

– لوتَش گِره، گیانش بَرْ مشو، Lûteş gêre giyniş ber mişo(بینی اش را بگیر، جان اش دَر می رود)

– ساج مَریو، نَك زریو، Saj meryo nek ziryo(ساج شكسته شود، مبادا به صدا در بیاید)

– وله ملَش بیَن وَنه قَیْسَری، Wile mileş biyen wene qeyserî(سوراخ موش براش شده پاساژ)

– قره سَرو شومی نَك سَرو خَرمانی، Qire serû şûmî nek serû xermanî  (دعوا به هنگام شخم زدن ، نه به هنگام برداشت خرمن)

– وَره دلِ كُزِنه مَمَنو، Were dilê kozêne memeno(بره در آخور نمی ماند)

-لكِوه به دَس كریُوه چی وزیش ددانِ؟، Likêwe be des kiryowe ĉî wizîş didanê (گرهی كه به دندان باز شود، چرا به دندانش می اندازی؟)

– كارِ بدَی به بِكارا، سال و مانگش پَنه ویارا، Kar bide be bêkara sal u mangiş pene wiyara (كار را بدهی به بیكاران، سال و ماه را می گذرانند)

– پَله، كارو شَیتانیا،Pele karu şeytaniya (عجله كار شیطان است)

– گَره، ملُ مَره، Gere milo mere(گَر، پیس، میره غار)

– زوان بازَم سَرَم سلامَت،Ziwan bazem serem silamet(اگه زبان بزاره سرم سالم می ماند)

– هَرچی گُزِنه بُ، چَمچه بَرش مارُ، Her ĉî gozne bo ĉemĉe berîş maeo (هر چه در كوزه باشد، قاشق درش می آورد)

– مانگَ شَوَوْ سَرْ وِرَگای دیارا، Mangeşewew ser wêregay diyara (مهتاب از اول غروب پیداست)

– یَك دَسَیْ، چَپلِ مَتَقنا، Yek desey ĉeplê meteqa (با یك دست نمیتوان کَف زد.)

– قَرز، كُن بُ مَفَوْتیو، QERZ KON BO MEFEWTIYO (قرض كهنه می شود ولی از بین نمی رود)

– پول، پول بَرْ مارو، Pûl pûl ber maro(پول پول در می آورد)

– پول، چلكو دَسیا، Pûl ĉilkû desiya (پول چرك دست است)

– مَكَره قسِ بِ هُشِ، دیوارِ هَنشا گُشِ، Mekere qisê bê hoşê dîwarê henaşa goşê (دیوار گوش دارد موش هم گوش دارد)

– تَوَرْ، دَسَوْ وِش مَبرُوَ، Tewer desew wêş mebrowe(تبر دسته خود را نمی برد)

– به دَم، یاپراخی مَپِچیاوه، Be dem yapraxî mepêĉyawe(با حرف زدن دُلمه درست نمی شود)

– رُشنای رُی، ئینا بنه رُیو، Roşnay roy eina bine royo(روز روشن از اولش پیداست)

– هَرچی بَلوِ فرِبا، سمُره ئاوراتَرشا، Her ĉî belwê firê ba simore awraterşa (هرچه بلوط فراوان باشد، سَمور بیشتر گرسنه شه)

– هَشَوْ كُلَنجه؟، Heşew kulenje?(خرس و دستار؟)

– كه رگه و ملَوانی؟ Kergew milewanî?(مرغ و گردنبند؟)

– رواسَ نَلِ ولَره، هَژگِ بَسَ كلك شو، Riwase nelê wilere hežgê besê kilkşo (روباه به سوراخ نمی رفت، درختی هم به دُمش می بست)

– مَتیلِشا كیاسته پَیْ خَبَرا، نیشته كانو سمَرا، Metilêşa kiyaste pey xebera nîşte kanû simera(عمه را فرستادند دنبال خبرها، نشست پای كاه های کاهدان)

– خوا پا، نَدُ به مارا،Xiwa pa nedo be mara (خدا به مار پا ندهد)

– جنگ كریا و جنگ كُشیاوَ، كَچل پَیْ هیزمی خولیِوَ!، Jeng kiryaw jeng kuşyawe keĉel pey hêzma xulyêwe(جنگ شد و جنگ خاموش شد، كچل برای چوب دستی می گشت)

– كَچَل هَر ئننه حَسِبا كلاوَش بِره، Keĉel her enne hesêba kilaweş bêre (كچل همین اش بس كه كلاه اش پایین بیفتد)

– گَرَگشا بدُ دَریا قُلِش تَرِ نَه با! Gerekşa bido derya qulêş terê neba (می خواهد به دریا بزند و زانوش خیس نشه!)

– دَگا پَرَنه، مَتیلِ كَرَنه! Dega perene metîlê kerene(ده از خبر پر شده، عمه خود را به بیخبری زده است)

– سَرم لوان هَزار ولِوَره! Serim liwan hezar wilêwere(سرم رفته به هزار سوراخ) –

لوتَشْ ئاسمانی پِكُ! Lûteş asimanî pêko(بینی اش به آسمان می زند)

– نانی گَه رْمین ئه شقه مه ی پولایینش گَه ره كا، Nanî germîn eşqemey polayiniş gereka (نان گندمین روده ی پولادین می خواهد)

– نانش به گُشِ ژاوان! Naniş be goşê žawan (مگه نان را با گوش جویده)

– نانش نَبِ لوِ پازی سانِ! Nani nebê liwê piyazî sane(نان نداشت می رفت پیاز می خرید)

– نان بده به توتَیْ مَدَشْ به سپلَیْ، Nan bide be tutey medeş be sipley (نان بده به سگ مده به بد صفت)

– نانش به گوشِ ژاوان،Naniş be goşê žawan  (با گوش نان جویده است)

– بزَ شَقِش وریِنِ لوِ نانو شوانَیْ وَرِ! Bize şeqêş wiryê liwê nan û şiwaney were ( بُز كتك می خواست می رفت نان چوپان را می خورد)

– دَیْ وِرَوْ ئاوِ بَرُت نَك دَیْ پردَوْ نامَردی! Dey wêrew awê berot nek dey pirdew namerdî(به گرداب بزنی و آبَت ببرد، بهتر از آن است که از پل نامرد عبور کنی)

– هَرش به پَیْغام ئاوی وَرُوَ !Heriş be peyğam awi wero we (خرش به پیغام آب می خورد)

– ئاسَوان كارو وِش كَرُ چَقچَقَیچ سَرَوْ وِش مِشنُ! Asewan karu wêş kero ĉeqĉeqeyĉ serew wêş mêşno (آسیابان كار خود می كند، چَقچَقه(اسم ابزاری در آسیاب آبی) هم سر خود را به درد می آورد)

– قسِ كَوته سی ددانِ گنُ سی یانِ! Qsê kewte si didanê gino si yanê (حرفی به سی دندان افتاد، به سی خانه هم می رسد)

– تا گَوْرَ نَواچُش یانَنه، وچكله مَگِلنُش بانَنه!، Ta gewre newaĉoş yanene wiĉkle meglnoş banene(تا بزگ در خانه نگوید، كوچك آن را در بام ها نمی گرداند)

– زامو زوانی سارِژ مَبُ! Zamu ziwani sarêž mebo(زخم زبان التیام نمی پذیرد)

–  كارِ كَره نه سِخ سُچو نه كَباب! Karê kere ne sêx soĉo ne kebab (كاری كن نه سیخ بسوزد نه كباب)

– كالَكْ به رَنگ نیا! Kalek be reng niya(کیفیت خربزه به رنگ نیست)

– جَحَنَم جه بَرَش نه گِلیوَ خاسا! Jehenem je bereêne gêlîwe xasa (جهنم در آستانه اش برگردی بهتر است)

– نامِوْ زلوو دَرِ وِرانه،Namêw zilû derê wêrane (شهرتی بزرگ و دره ای ویرانه)

– ئه جیو توتَن چووه كَری دَمشَره، Ejyo tûten ĉiwe kerî demşere (انگار سگ است چوب به دهانش می كنی)

– خو نیه نا چَرو داری بِ گَلاینه، Xo niyena ĉêru dari bê gelayne (زیر درخت بی برگ و ثمر نیستم)

– یو نَگبَتش ئاما به توَوْ ماسی خنكیو، Yo negbetiş ama be tiwew masi xinkiyo (یكی بد شگون باشد، به رویه ماست هم خفه می شود)

– كتِ مَیاوُ دمَیْ ماچُ سولا، Kitê dimey maĉo sola(گربه دستش به دنبه نمی رسد میگه شوره)

– بیه‌ن كرگه چَرمِ ئاوایی، Biyen kerge ĉermê awayi(شده مرغ سفیدِ آبادی)

– هَر موِوَش سالی رستَن، Her miwêweş salê risten(هر تار مویی به سالی رشته است)

– گول جه سَوْرُگانه ور گنو، Gul je sewrogane wir gino(گل در میان پهن هم می روید)

– ئاخ زوره پَیْ زاتی، Ax zore pey zatê(كاش این زور با غیرتی همراه بود)

– ئاد سواره و من پیاده، Ad siwarew min piyade(او سوار من پیاده)

– ئا كالا لایق و ئا بالاینه، Akala layeq u abalayne(آن كالا، لباس شایسته آن قامت است)

– ئانه ئادی كَرد، وا به دَواریش مَكَرو، Ane adi kerd wa be dewari mekero (كار كه او كرده، باد هم با دوار پاره نمی كند)

– په رسابه و دانا به، Persabew danabe(بپرس و دانا باش)

– تفو سه ره و كووی، Tifû serewkûy(تف سر بالا) –

هه ر دولیشا به بابایِ سپارده ن،Her dolêşa be wayê siparden (هر دره ای را به بابایی سپرده اند)

– هه ر دیانیش به سالی به ر ئارده ن،Her diyanêş be sale ber ardênê (هر دندانی را به سالی درآورده است)

– هه ر كه س توریا، به شش وریا،Her kes torya beşiş wirya (هركس قهركرد، سهمش خورده شد)

– مو سه رو زوانیمو به ر ئاما، Mû serû ziwanimo ber ama(مو بر زبانم رویید)

– مو دلِ دَسینه مه زیو، Mû dlê desîne mezyo!(مو در كف دست نمی روید)

– كاله ك وه رنی یا بویسان رن؟ Kalek wernî ya biwîsan rin? (خربزه می خوری یا بوته ها را می كَنی)

–  زور براو خوایا، Zor biraw xiwaya(زور برادر خداوند است)

– زور نه بو قَواله به تالا، Zor nebo qewale betala(زور نباشد، قباله باطل است)

– دَوْلَت خواو سَرزَمینیا، Dewlet xiwaw serzemînya(دولت خدای سرزمین است)

– دَوْلَت هَوْریشه به گاوِ گِرو، Dewlet hewreşe be gawê gêro(دولت خرگوشها را به وسیله گاوها می گیرد)

– زوانی سور سَرَیْ سَوز مدو واره، Ziwani sûr serey sewz mido ware (زبان سرخ سرِ سبز را بر باد می دهد)

– تَوَنِوَ مَتاوی هورش گِری مشو پالش دَیْ پو،  Tewenwe metawi horiş gêri mişo paliş dey po (سنگی را كه نمی توانی برداری، باید به آن تكیه بزنی)

– یاوای جوله كه ی واچی به ریشی مردانَت قَسَم، Yaway jlekey waĉî be rîşî merdanet qesem(به یهودی که رسیدی بگو به ریش مردانه ات قسم)

– یاوای شارو كورا تویچ ویت كور كه ره، Yaway şarû kora toyĉ wêt kor kere (به شهر كوران كه رسیدی تو هم خودت را به نابینایی بزن)

– دَست به كلاوَوْ وِته وه بو وا نه بَرُش، Desit be kilawew wêtewe bo wa neberoş(دست به كلاه باش تا باد نبردش)

– دیوار بژنه وه و پاسار چَنی توما، Dwar bižnewew pasar ĉenî toma (دیوار بشنو، لب دیوار با توهستم)

– وَرَیْ نِر په ی سَر بریَیْ بو، Werey nêr pey ser biryey bo(بره ی نَر برای سر بریدن است)

– گول ده سه براو پیسی یا، Gul dese biraw pîsîya (آدم گَر هم شان آدم پیس است)

– ماچِ په ی گه وره كناچِ چِشا، Maĉê pey gewre kinaĉê ĉêşa(بوسه ای برای دختر بالغ چیه؟

– ئاوی مردُ ئادْ مَمرْدُ، Awî mirdo ad memirdo(آب می ایستد، او نمی ایستد)

– شَنه جه مَنه ی كَمـتَرْ نیا، Şene je meney kemter niya(شنده از منده كمتر نیست)

– ئه گه ر كَسی نَبَردا شو كَرو به تو، Eger kesî neberda Şû kerû be to (اگر کس دیگری من را نخواست به تو شوهر می كنم)

– ئانه ولَنه پات نَلوش پوره، هَشو دَمایت بو دمایت نَنْیوره، Ane wilene pat neloŞ pone hoŞû demit bo dimayt nenyore(آن سوراخ است پایت در آن نیفتد، مواظب دهانت باش، عقبت را فدا نکند)

– تاتَم دیار نیا، ماچا پیاییِِ وَرگی واردَن، Tatem diyar niya maĉa piyayê wergî warden (پدرم پیداش نیست، میگن گرگی هم مردی را دریده است)

– بزَیْ گَره، گَلِوه گَرْ كَرو، Bizêy gere gelêwe ger kero(بُزی گَر،بیمار، گله ای را گَر می كند)

– پَیْ كَسِ مره پَیْ تو مَره بو، Pey kesê mire pey to merde bo(برای كسی بمیر که او هم برای تومرده باشد)

– پیاوی دو ژنه جَرگی كُن كُنه، Piyawi dužne jergi kunkune (مرد دو زنه جگرش سوراخ سوراخ است)

– تِرْ ئاگاش جه ئاورایْ نیا، Têr agaş je awray niya(سیر از حال گرسنه آگاه نیست)

– یَوِش دیِنِ سمَری مَوَرو،   Yewêş diyênê simeri mewero(جو دیده كاه نمی خورد)

– جواب خو شَقِ نیَنِ!، Jiwab xoşeqê niyenê(جواب رد، اردنگی زدن که نیست!)

– چَمْ بازا مَگیریو، ĉem baza megiryo(چشم باز است جلوش گرفته نمی شود)

– خاسه دلیِ گُمِچْنه گُم مَبو، Xase dilê gomêĉne gum mebo (نیكی در ژرفای آب هم گم نمی شود)

– مریچلِ كُره خوا هیلیانیش پَیْ كَرو، Mirîĉlê kore xiwa hîlyanîş pey kero (كنجشك كور خدا براش آشیانه می سازد)

– حَوْت كَفَنِم زَرد كَردِ!، Hewt kefenêm zerd kerdê(هفت كفن زرد كردم، زیادترسیدم)

– حیزی به دَسَوامْ مَبو، Hizi be desewam mebo(بی غیرتی مقابله به مثل نیست)

– حیز به لالو وِش فِرا، Hiz be lalo wêş fêra( زور بی غیرت به داییش می چربد)

– قَوْم گوشتو یَویْ وَرا پِشَوْ یویْ مَمارا، Qewm goştu yoy wera pêşew yoy memara (فامیل گوشت همدیگر را می خورند، ولی استخوان هم را نمی شكنند)

– خوا تا كَشِ نَوینو وَروَشا مَوارنُنه، Xiwa ta keşê newîno werweşa mewarnone (خدا تا كوه ها را نبیند، بر آنها برف نمی باراند

– خوا پِ نَدو به مارا! Xiwa pê nedo be mara(مبادا خدا به مار پا بدهد)

– خوا تخته تاش نیا تخته ریك وزا، Xiwa texte taş niya texte rêk wiza (خدا تخته تاش نیست نظم دهنده تخته هاست)

– خو ماس نیا دَمتو دیار بو، Xo mas niya demto diyar bo( ماست كه نیست از دهنت پیدا باشد)

– خنجَرَوْ ته نگانَیْ، Xinjerew tenganey(خنجر سختی ها) – خنجَری جه كِلانَنه مَمرْدُ، Xinjri je kêlanene memirdo(خنجر در غلاف نمی ماند)

– خَیْر پَیْ خوِش نَك پَیْ دَروِش، Xeyr pet xiwêş nek pey derwêş (نیكی برای نزدیكان نه برای بیگانگان)

– خَیال پلاوْ، Xeyak pilaw(خیال پلو)

– اَداو گجیه كَوا نَمَردِنه، Edaw gijye kewa nemerdêne (مادر پیراهن آبی ها نمرده است، یعنی زن فراوان است)

– دُلَیْ پَرْ ئاشتی یانَیْن، Doley per aşti yaneyn(سفره پر از نان مایه ی آشتی خانواده است)

– دنیا به دَسه واما، Dinya be dese wama(دنیا به كار مقابله به مثل است)

– رُله جه وَرو ئَدِنه ورگِرُ، Role je weru edêne wirgêro (فرزند، از پیش مادر برمی دارد، آنقدر دزد ماهر است)

– زایفِ دامنَوْ وِش دُژمنشا، Zayfê damnew wêş dižminşa (ضعیفه(زن) دامن خودش دشمنش است)

– هَشپشی باخَلَشْنه سَوْزَلِ گیان ماچا، Heşpişi baxelşene sewzelê giyan maĉa (شپش در جیبش آواز می خوانند، یعنی بی پول است)

– سَد گُناحو یَك توبه، Sed gunah û yek tobe (صد گناه و یك توبه) – توتَیْ هار چل روِ عَمْرشا،  Tûtey har ĉil riwê emirşa(سگ هار چهل روز عمر می كند

) – شا بَخْشُ شالیار مَبَخْشُ، şa bexşo şalyar mebexşo(شاه می بخشد شهریار نمی بخشد)

– شالیاری به كالیار مَزانُ، Şalyari be kalyar mezano (شهریار را به هیچ حساب می کند، تره براش پاك نمی كند)

– شَرابی مفت قازیچ وَرُش، şerabi mifit qaziĉ weroş(شراب مفت را قاضی هم می نوشد)

– شَرْ له شِفو ئاشتی له خَرْمان، şer le şêfû aşti le xerman (جنگ به هنگام شخمزدن و آشتی به هنگام برداشت خرمن)

– شَلَنه باوانو كُرَنه، باوان، şelene bawan û korene bawan (می لنگد خونه ی پدر و كور است خونه پدر)

– مالی قَلْب سَر به ساحِبیشا، Mali qelb ser be sahêbişa (كالای نااصل متعلق به صاحبش است)

– شَلْ نیا پاش مَرْیان، şel niya paş meryan (لنگ نیست پاش شكسته است) – شُتو وشتری و دیارو عَرَبی، şotu wiştirî u diyaru erebî (شیر شتر و دیدار عرب)

– هَرْ سَرَ وَش بو كلاوَ فرِنِ، Her sere weş bo kilawe firênê(سر سلامت باشد، كلاه فراوان است)

– نیمَ تِری جه تاته مَردَیْ خرابتَرا، Nime têri je tate merdey xirabtera (سیر نشدن از پدر مُردن هم بدتر است)

– مَزانو راحَتی گیانیم، Mezanu raheti giyanim(نمی دانم راحتی جانم است)

– ماری تُپا، وزُ وَرو پایما، Mari topa wizo weru payma(مار كشته می اندازد جلو پام) – وَزی مَوره وَرو پایما، Wezi mewize weru payma(گردو نینداز جلو پاهایمان)

– ماساوی هَرْ وَخت گِریشُ جه ئاوی، تازِنه، Masawi her wext gêrişo je awî tazêne (ماهی هر وقت از آب بگیری تازه است)

– جه تْرو لُوتی سازتَرا، Je tru loti saztera (از گوز لوطی، آماده تر است)

– گلُلَشْ كَوْتَن لِژی، Gloleş kewten lêži(گلوله اش به سراشیبی افتاده)

– گا به گُنا اَناسِ، Ga be guna enasê (گاو نر را با آلتش می شناسد، احمق و نادان است)

– شَوه قَلاوْ مِردان، şewe qelaw mêrdan (شب قلعه مردان است)

– گیواو سَرو بنجَوْ ویش مزیو، Giwaw seru bijew wêş mizyo (گیاه روی ریشه خودش سبز می شود)

– ئانه بَرزْ فریو، نزم نیشو، Ane berz firyo nizm nişo (آن كسی بلند پروازی كرد، به سراشیبی می افتد)

– وْلِیْ بی درَیْ مَبو، Wili be direy mebo (گل بی خار نیست)

منابع ضرب المثل ها:

۱-      آرشیو نگارنده    ۲-       مصاحبه با افراد

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا