جاذبه گردشگری

معماری روستاهای اورامانات

مسكن  :

  بافت كلی مسكن روستایی در نقاط بررسی شده به شكل مجتمع و توده ای است در روستای دل و اورامان تخت و بیساران به علت قرار گرفتن در موقعیت كوهستانی روستا ها به شكل مجتمع و پلكانی شكل است و معمولاً پشت بام هر خانه حیاط خانه دیگری محسوب می شود .

در روستاهای منطقه اورامان به دلیل كوهستانی بودن منطقه معمولاً مسكن اصلی را روی آغل گوسفندان بنا می كنند طویله و انبار و كاهدان در یك مجموعه جمع می شوند كه حالتی نیمه زمینی روی دو پایه را تسكیل می دهد .

دیوار خانه هایی كه در این منطقه كوهستانی ساخته می شوند خشكه چینی است این دیوارها بدون استفاده از  ملات و با قرار دادن سنگهایی كه به این منظور تهی كرده اند ساخته می شود .

سنگ مورد نیاز برای ساخت خانه ها اغلب از كوهای اطراف روستا تأمین می شود و در دیگر نقاط بررسی شده شهرستان مریوان دیوارهای سنگی به وسیله ملات گل بر روی هم چیده شده اند .

برای ساخت خانه ابتدا محل خانه را در نظر گرفته سپس با استفاده از دیلم و كلنگ پی خانه به اندازه نیم متر كنده می شود دراین منطقه پی زمین را (بنه‌ ره ت) bineret می گویند .

پس از آنكه به زمین كاملاً سفت رسیدند داخل پی را با استفاده از سنگ پر می كند سپس به اندازه ۲-۳ متر دیوار از سنگ بالا می آورند . به این مرحله در اصطلاح محلی دیوار مه نین diwarmenin می گویند .

كار چیدن دیوار به عهده افراد ماهری است كه به آنها بنا می گویند اما افراد دیگری نیز در كار ساخت خانه به بنا كمك می كند این افراد اغلب از اقوام و همسایگان هستند و صاحب خانه وظیفه داشت كه كمك آنان را با همكاری در كارهای دیگر جبران كند .

پس از آنكه مقداری دیوار بالا آمد و در فواصل دیوار ، تخته هایی از چوب درختهای چنار و یا توت و گردو كه بسیار محكم است قرار داده می شد . این چوب را در اصطلاح محلی دیمه ك dimek گویند دیمه ك مانع فشار دیوار بر روی پایه های دیوار می شود .

پس از بالا آمدن دیوار تیرهایی از جنس درخت چنار بر عرض دیوار و فاصله قرار می دهند و روی تیرها را تخته كوب می كنند به این ترتیب كه تخته ها را در اندازه مشخص برش داده و بر روی تیرها نصب می كنند استفاده از نی و یا چرپی cirpi (شاخ و برگ درختان ) و گونی به جای تخته در بعضی از خانه های رایج است سپس روی چرپی ها را شفته می ریزند كه به این عمل هه ره بان hereban (ریختن گل بر روی چرپی ) گویند .

برای آنكه گل ریخته شده بر روی تخته ها پائین نیاید قبل از شفته كردن روی تخته ها را با گونی و سنگهای ریزی می پوشانند پس از آنكه شفته ها ریخته شد با استفاده از بام غلتان كه در اصطلاح محلی به آن بان تلیر bantler یا بان كلیر bankler ویا بان لز banlez گویند روی بام را مسطح می كنند سپس روی بام را كاهگل كرده و دوباره به وسیله بان تلیر روی آن را مسطح می كنند در گوشه ای از بام یك ناودان قرار داده كه به آن پلورplur گویند پلور نیز از چوب درخت توت تراشیده شده است .

بر روی سقف اتاق نشیمن و محل پخت نان نیز سوراخی تعبیه شده كه به آن روچن rocn  گویند این سوراخ عمل تهویه و نورگیری را انجام می دهد .

در گذشته به وسیله هه ر her (گل ) و سمر (simr) (كاهگل ) دیوارهای داخل خانه ها را كاهگل می كردنند به این ترتیب كه به وسیله ماله كاهگل را برو روی دیوار می كشند .سفید كاری دیوار با استفاده ازخاك سفید كه به آن گل‌ چه رمو cermo گویند انجام می شود این خاك اغلب از كوهستانهای اطراف روستا تأمین می شود به این عمل در اصطلاح محلی سوراخ swaX می گویند لازم به ذكر است كه زنان هر ساله قبل از نوروز دیوارهای داخل خانه را به وسیله گل چه رمو glcemo سفید می كنند در روستا چناره زنان به وسیله خاك قرمز رنگی كه به آن گله سووره glesureگویند دیوارها را تا نیمه رنگ می كنند عمل ساییدن این گل بر روی دیو ار به وسیله شال و یا جوراب انجام می گیرد كه به این عمل شال ساو salsaw گویند لازم به ذكر است كه برای صاف كردن كف اتاقها زنان به وسیله یك تكه سنگ صاف كه ازته رودخانه تهیه كرده اند گل قرمز رنگی را بر كف زمین می مالند كه در اصطلاح محلی به این عمل یانه ناوی yanenawi گویند .

در وسط اتاقهای بزرگ و طویله ستونهای چوبی زیر سقف قرار داده كه به آن ستونها كوله كه koleke گویند این ستونها در داخل طویله با فاصله و به تعداد ۲-۳ عدد قرار گرفته اند این ستونها فشار سقف را به زمین منتقل می کنند در وسط منطقه هورامان به علت كوهستانی بودن در منطقه بعضی خانه های كاملاً‌به كوه چسبیده و اغلب قسمتی از كوه دیوار پشت خانه ها محسوب می شود .همچنین در منطقه هورامان تیرهای چوبی سقف كه به شكل زائد از دیوار بیرون زده است به عنوان پله های ورود به طبقه بالا استفاده می كنند لازم به ذكر است كه در حال حاضر در نقاط بررسی شده از سنگ ملات گل و همچنین آجر و یا بلوكهای سیمانی و گچ و آهك برای ساخت خانه استفاده می شود .

بررسی های انجام شده از آثار باقی مانده از معماری مسكونی در روستای اورامان تخت نشان می دهد كه این روستا از دیر باز و در محل بالاتر از موقعیت كنونی، محل سكونت بوده است. آنچه در این زمینه مورد توجه می باشد این است كه با گذشت زمان، اقلیم متنوع منطقه در طول فصول و نیز توپوگرافی خاص محل روستای قدیمی، تا كنون تأثیری بر تخریب و محو این آثار نداشته است، بلكه همچنان دیوارهای سنگی و فضاهای ساختمان ها با سنگ های حجیم و منظم در بالادست روستا دیده می شود. معماری سنتی ساختمانها كه آثار آن در وضعیت موجود روستا نیز دیده می شود تناسب كامل با شرایط خاص اقلیمی و توپوگرافی منطقه و نیز شرایط معیشتی مردم داشته است.

منطقه اورامان تخت به لحاظ دور بودن مسافت از مركز شهرستان، صعب العبور بودن منطقه با وجود گردنه های برف گیر « ژالانه » و « هزارکانی » از امكانات رفاهی و معیشتی كافی بهره مند نبوده و معیشت مردم منطقه محدود به حداقل امكانات موجود منطقه بوده است. بر همین اساس در احداث پناهگاه برای محل سكونت خود از مصالح بوم آورد منطقه یعنی سنگ و چوب استفاده كرده اند. آنچه در این زمینه قابل توجه است بكارگیری این مصالح به روش های جالب هنری و معماری می باشد كه علاوه بر تأمین استحكام لازم در ساختمان، موقعیتی ویژه به معماری منطقه بخشیده است.

روستای ناو

فضاها و موارد استفاده از آن :

 در نقاط بررسی شده به علت كوهستانی بودن منطقه نگهداری دام بخصوص گوسفند و بز رونق زیادی داشته معمولاً از طبقات زیرین خانه كه به آن چپرخان cerXan گویند به عنوان محل نگهداری دام و انبار استفاده میشود .

در این منطقه محل نگهداری دام را گه ورgewir كوزه رخ kozberx گویند و در منطقه هورامان به محل نگهداری دام ها در داخل گه ور gewirبه تفكیك گه ورگاوی gewirgawi گه ورمیا gewirmia و گه ور بزا gewirbiza گویند .

برروی دیوار گه ور gewir سوراخ هایی مربع شكل تعبیه می شود كه به آن ویله wele گویند این سوراخ ها تأمین كننده نور و هوای داخل گه ور است .

در نقاط بررسی شده محل زندگی اعضای خانه و پخت نان و غذا اغلب در طبقه بالا كه در اصطلاح محلی به آن طبقه سه روو seru یا سه رخان serXan گویند در این منطقه اطلاقی مخصوص مهمان ساخته شده كه به آن دیواخان diwaXan گویند این اطاق را در مطقه هورامان یا نوومیمانی yanumemani گویند در داخل این اطاق فرشهایی پهن شده و وسایل و رختخواب به آن رفه له rifele گویند از این طاقچه برای نگهداری اشیایی همانند چراغهای تور استفاده می شود.

لازم به ذكر است كه در نقاط بررسی شده مكانی در كنار خانه و یا در داخل حیاط مسقف شده كه در آن مكان تنوری ساخته و برای پخت نان در طول فصل تابستان از آن استفاده می كنند و به آن سه رته نوور sertenur می گویند .

نیشتمان nishtman  مال mal یا ناومال nawmal اطاق مخصوص اهل خانه است كه در مكان استراحت خانواده است و در منطقه هورامان به این اطاق یانه yane گویند در گوشه ای از این اطاق به وسیله ۲ تكه سنگ و ملات گل مكانی برای پخت غذا ساخته شده كه به آن كوچك ئاور kwcigawir یا ئارگا arga گویند گاهی سه پایه ای آهنی بر روی آن قرار داده و ساجی بر روی سه پایه گذاشته بر روی آن نان پخته می شود همچنین در وسط این اطاق تنوری ساخته شده كه علاوه بر پخت نان در طول فصل زمستان یك كرسی بر روی آن قرار داده و اهل خانه در طول زمستان در زیر كرسی خود را گرم كرده و استراحت می كنند بر روی سقف این اطاق سوراخی تهیه شده كه به آن روچن rocin و یا كوناوانچه kwnawance و یا كولانچه kwlnce گویند این سوراخ علاوه بر تهویه هوا نور داخل اطاق را نیز تأمین می كند بر روی دیوار این اطاق نیز طاقچه هایی كه به آن رفه له rifele گویند ساخته شده و همچنین قلابهایی از تیر چوبی سقف آویزان شده كه برای نگهداری مواد غذایی و یا وسایلی از آن استفاده می كنند در گوشه ای از این اطاق مكانی برای نگهداری آرد ساخته شده كه به آن نوو kenu یا كونووله  kenule گویند در حال حاضر استفاده از كنوله هایی كه از جنس حلبی و توسط حلبی سازان ساخته می شود رایج گردیده است .

پنجره ها و درهای ساخته شده در خانه های نقاط بررسی شده در گذشته بیشتر از چوب بوده و اغلب به رنگ آبی و یا سبز است و در حال حاضر استفاده از در و پنجره هایی از جنس آهن رواج یافته است .

بافت زیبای روستا
بافت زیبای روستا

هیزم دان hezindan : محل نگهداری هیزم در داخل هر خانه است و معمولاً در طبقه زیرین خانه قرار دارد در روستای تراق تپه و گوریچه گاهی گوشه ای از حیاط را مسقف كرده و از آن مكان برای نگهداری هیزم و وسایل كشاورزی استفاده می كنند.

كایان kaian یا كاركان karan یا كاگان kagan : محل نگهداری كاه است كه اغلب در كنار گه ور gewir ساخته شده است .

ته ویله tewele : كه محل نگهداری قاطر است اغلب در كنار گه ور gewir ساخته می شود .

هیوان hewan : یا ایوان : سقف جلوی خانه ها را می گویند به این مكان به رهیوان و یا به ردرگا bardirga نیز می گویند از گوشه هایی از این ایوان برای نگهداری هیزم و یا وسایل و ابزار كار نیز استفاده می شود .

كولانه kwlane : محل نگهداری مرغ و خروس است كه معمولاً در گوشه ای از گه ور gewir و یا ناودرگا nawdirga (راهرو ورودی خانه ها ) ساخته می شود .

كوشكه لان kwskelan : در روستاهای تراق تپه و گوریچه علاوه بر هیزم استفاده از فضولات حیوانی به عنوان سوخت رایج است به همین دلیل زنان در طول فصل تابستان تپاله ها را جمع كرده و پس از مالش دادن در اندازه های كوچك به شكل مدور درآورده در معرض آفتاب خشك می كنند سپس آن تپاله ها را در مكانی نزدیك خانه بر روی هم به شكل هرم قرار داده و به وسیله نایلون و یا شاخ و برگ درختان روی آن را می پوشانند و درطول فصل زمستان از آن تپاله ها به عنوان سوخت استفاده می كنند در روستای چناره تپاله ها در گوشه ای از حیاط كه مسقف شده نگهداری می كنند و به آن مكان تپاله دان گویند .

بن مالی binmali : در ویتای گوریچه در گوشه ای از حیاط خانه اطاقی بدون پی ساخته شده كه مخصوص نگهداری وسایل و ابزار كار است كه به آن بن مالی گویند.

هه نگان hengan : مكان نگهداری زنبور است و در  این مكان معمولاً در كنار خانه ها ساخته شده است و سه طرف آن را دیوار سنگی چیده و جلوی آنرا ورودی زنبور است و به وسیله تیمان timan  (شاخه های نازك درختان ) می پوشانند پشت تیمان را كوزه هایی سفالی كه به آن كلوور klur گویند قرار داده كه عنوان كندوی زنبور محسوب می شود و در وسط فصل زمستان بر روی آن كلورها تپاله قرار داده تا داخل كلوور klur گرم بماند .

لازم به ذكر است كه در روستا های بررسی شده اغلب یك توالت عمومی در داخل روستا ساخته شده است كه اهالی از آن استفاده می كنند و در داخل بعضی از خانه ها نیز توالتی مستقل ساخته شده است در گذشته های دور اهالی برای رفع حاجت به باغات  و كوه های اطراف مراجعه می کرده اند .

در داخل خانه های روستایی مكانی برای حمام ساخته شده است و اهالی پیت حلبی را بروی چراغ در داخل آن قرار داده و به این ترتیب آب گرم كرده و حمام می كنند .

كوتان kutan : در روستای تراق تپه در جلوی بعضی از خانه ها پرچینی به وسیله چوب ساخته شده كه حیاط خانه محسوب شده و در وسط فصل تابستان از آن مكان برای نگهداری دام استفاده می كنند .

كولیت kwilt : در داخل باغ های اطراف روستا خانه هایی به وسیله سنگ و یا ملات گل ساخته شده كه به آن كولیت kwilt گویند اغلب این خانه باغ ها نیز دو طبقه بوده و از طبقه زیرین آن برای نگهداری دام و طبقه بالای آن مكان استراحت و زندگی اهالی خانه در طول فصل بهار و تابستان است .

كه پر kepr : در داخل باغ ها مكانهایی به وسیله چوب ساخته می شود كه مخصوص استراحت باغداری است این مكان با قرار دادن تنها چهار درخت و مسقف كردن آن به وسیله تركه های نازك درخت و شاخ و برگ درختان و توسط خود باغبان ساخته می شود .

هورامان باستان
هورامان باستان

 مصالح بوم آورد :

الف  :  سنگ بعنوان اصلی ترین مصالح بوم آورد منطقه، نقش اول را در احداث ساختمانها داشته است. مردم منطقه با داشتن تجارب مفید در زمینه شناخت نوع سنگهای باربر و منظم، معادن سنگی مختلفی را در سطح منطقه جستجو و سنگ را به اندازه های مختلف از آن استخراج كرده اند. پس از استخراج سنگ از معدن، با توجه به نوع نیاز به سنگ آن را به ابعاد مختلف و منظم تقسیم نموده اند تا در محل كار هماهنگی و همگنی خاصی در تمامی كار و ساختمان وجود داشته باشد. سنگهایی با ابعاد خیلی بزرگ را در محل كرسی چینی و پی ها كه از نظر نماسازی اهمیت كمتر دارند بكار برده و سنگهای با ابعاد مناسب و منظم را در اجرای دیوارها از جمله نمای ساختمانها بكار برده اند در قدیم حداكثر ارتفاع با سنگ چینی تا دو طبقه بوده است و سنگ چینی به صورت خشكه چینی و بدون استفاده از هر گونه ملات در دیوار اجرا شده است.

ب :  دومین نوع مصالح غالب بوم آورد منطقه اورامان چوب می باشد كه در معماری سنتی منطقه صددرصد در پوشش سقف ساختمانها از آن استفاده شده است. همچنین در احداث اماكن عمومی مانند مساجد كه در فضای باز و وسیع در داخل ساختمان لازم بوده از ستونهای چوبی و قطور با ابعاد منظم و منقش به روشی هنرمندانه استفاده شده است. عدم دوام سقف ساختمانها از دیر باز تا كنون، نشان می دهد كه بعلت عوامل رطوبتی و تأثیر آن در تیرهای چوبی سقف ساختمانها موجب تغییر حالت مصالح چوب سقف، پوسیدگی آن و در نهایت تعویض سقفها شده است. بجای استفاده از هر گونه ایزولاسیون در پوشش بام از خاك، ملات و كاهگل ساخته و سپس با خاك، رطوبت كافی و استفاده از غلتكهای سنگین و كوچك آن را تسطیح و متراكم كرده اند. از تیرهای چوبی در لابلای سنگ چینی ساختمانها استفاده شده است كه این امر علاوه بر تزئیـن قسمتهایی از نمای ساختمان از جمله نبـش ساختمان، سبب هم رج كردن ردیف های سنگی در دیوار و تأمین مقاومت نسبی برشی در بعضی از قسمتهای دیوار بوده است. استفاده دیگر از چوب در بافت معماری ساختمانها، در محل نعل درگاهها و پنجره ها ونیز ساخت در و پنجره از آن بوده است. نجارهای محل از دیر باز با وسایل اولیه نجاری، در و پنجره های چوبی با نقش ونگارهای چوبی و متفاوت می ساخته اند.

تطابق بافت كلی معماری روستای اورامان تخت با توپوگرافی منطقه نكته ای قابل توجه است كه تراكم زیاد را در بافت شكل گیرشده روستا موجب شده است. شیب زیاد محل روستا سبب تراكم زیاد گردیده بطوریكه بام ساختمان پایین دست به عنوان حیات ساختمان بالادست استفاده شده است.

در معماری سنتی اورامان تخت اقلیم منطقه مورد توجه مردم بوده است، بطوریكه دیوارهای سنگی قطور به عرض تا یك متر برای جلوگیری از اتلاف انرژی حرارتی ساختمان در زمستان و جلوگیری از ورود گرمای بیشتر در تابستان ساخته اند. پنجره ها را بعلت عدم دسترسی به منابع تأمین حرارت در زمستان معمولاً با ابعاد كوچك ساخته و از ملات كاهگل در اندود داخلی دیوارها استفاده كرده اند.

 معماری جدید اورامان :

مقایسه ای مختصر میان وضعیت معماری روستای اورامان تخت از قدیم تا كنون تفاوتهای زیادی را از لحاظ معماری در بافت موجود با آنچه قبلاً بوده است، به ما می نمایاند. طبیعی است كه این تفاوت ها متأثر از رشد امكانات معیشتی و رفاهی در منطقه و هموار شدن ارتباط مردم منطقه با مراكز شهری و متأثر شدن از فرهنگ برون منطقه ای می باشد. از لحاظ استفاده مصالح بوم آورد، مردم منطقه همچنان استفاده از این مصالح را در اجرای ساختمان های خود بر مصالح دیگر ترجیح می دهند، اما معماری خانه های خود را با هنرمندی استادكاران و كارگران فنی محلی، متناسب با وضعیت جدید امروزی تطبیق دادهاند. امروز تجارب استفاده سنگ چینی در اجرای ساختمان های اورامان تخت به عنوان سمبل استفاده از سنگ لاشه، در معماری ساختمان ها مطرح شده است .

استفاده از سنگ های  لاشه ای منظم در ردیف های دیوار چینی با ارتفاع مساوی در هر رج، رعایت اصول پیوندهای سنگ چینی، بندهای منظم در دیوارها، شاقولی بودن ارتفاع دیوارها حتی تا ۴ طبقه و نیز خط تراز موجود در احداث ساختمان های امروزی اورامان تخت نظر هر بیننده ای را به خود جلب می كند. همچنین مردم منطقه دریافته اند كه استفاده از سنگ به عنوان مصالح اصلی ساختمان ها نه تنها از نظر اقتصادی برای آنها مقرون به صرفه می باشد بلكه به عنوان تجربه ای ادامه دار در شكل گیری بافت روستاهای منطقه برای آن ها اهمیت یافته است.

استفاده از چوب در بافت ساختمان های منطقه در مقایسه با سوابق گذشته آن كمتر شده است و به جای آن گاهاً تیر آهن وطاق ضربی استفاده می شود و این امر در مورد قشر كم درآمد صدق نمیكند بلكه آنها همچنان از چوب در اجرای قسمت های پوششی سقف ساختمان، در و پنجره و غیره استفاده می شود.

 مسیرها و راه های ارتباطی :

مسیرها و راههای ارتباطی بین منازل و همچنین ارتباط بین خانه ها با مسیرهای اصلی، مغازه ها، مساجد و مدارس در این شیب تند بسیار مشكل است و برای ایجاد ارتباط آنان و راحتی مردم منطقه زحمات زیادی را متحمل می شوند. برای اینكه از این مشكلات بكاهند سعی شده در بافت اصلی روستا یك توازن برقرار كنند. بدین صورت كه مغازه ها و غیره را كه بسیار نزدیك به هم و عبور و مرور در این مسیرها بسیار زیاد است در قسمتهای میانی و پایین دست روستا نباشند.

مسیرهای روستا به صورت یك كمربند مایل از میانه روستا عبور كرده و از آن مسیر اصلی ، انشعاب ها و شاخه های فراوانی به منازل و قسمتهای مختلف منشعب كرده اند كه تمام مسیرها بوسیله خشكه چینی های فشرده بوده كه از سنگهای نسبتاً كوچك و بزرگی در این مسیرها استفاده شده است. همچنین در شیبهای نسبتاً زیاد نزدیك به ۸۰ الی ۱۰۰ درصد به جای خشكه چینی و مایل كردن مسیرها از پله های طویل در عرض های مختلف و ارتفاعات نسبتاً كم استفاده شده كه بوسیله همین سنگ چینی ها و البته با تلاش زیاد دسترسی به نقاط مختلف روستا میسر می شود.

در كل سعی شده است كه مسیرهای فرعی در كوتاه ترین فاصله از مسیر اصلی قرار گیرد. اما با توجه به شكل و بافت روستا برای بعضی از منازل این امكان مؤثر نیست و به ناچار باید مسیرهای اضافی و طویلی را برای دسترسی به راه های اصلی طی نمایند.

شالوده :

واضح است كه  شالوده در یك سازه عمرانی بمنظور پایه و اساس سازه محسوب می شود بصورتی كه تمام بارهای وارده بر ساختمان را متحمل شده و به عوارض طبیعی زمین انتقال می دهد و به عبارتی می توان گفت عضو ارتباط دهنده بین زمین و سازه می باشد. با توجه به موقعیت منطقه و وجود كوههای برافراشته و قرار گرفتن روستا در میانه این كوهها از نظر شالوده هیچ گونه مرحله اجرایی ندارد مگر در مواقعی كه به علت شیبدار بودن زمین مورد نظر برای تراز كردن آن نیاز به كرسی چینی باشد و معمولاً اكثر عملیات اجرایی آنها بصورت خاك برداری ( سنگ ) می باشد و سنگ ها را بیرون آورده و بعنوان مصالح بوم آورد در دیوارها و پس از چكش كاری لازم در نمای ساختمان مورد استفاده قرار می گیرند. در منطقه به دلیل دور افتادگی از شهر و عدم دسترسی مناسب، از سیمان و شفته آهك در فونداسیون و پـــی استفاده نكرده و معمولاً در بعضی مواقع خود كوه بعنوان دیوار اصلی ساختمان و فضا بندی استفاده می شود.

روستای گلین
روستای گلین

 دیوار :

دومین عضو ساختمان در مراحل اجرایی دیوارهای باربر و پایه های سنگی می باشند و عضو انتقال بار طبقات و سقف به شالوده می باشد و از نظر اجرا می توان گفت بدین صورت است:

در ابتدا برای ساختن این عضوها از مصالح سنگی استفاده می شود و این مصالح را در مكانی كه ساختمان احداث می شود تهیه كرده و همان سنگهایی را كه برای تراز كردن منطقه بر می دارند، برای دیوار چینی مورد استفاده قرار می گیرد و مانند مناطق دیگر كه از ملات برای چسبندگی مصالح سنگی استفاده میكنند در این منطقه استفاده نمیشود، زیرا امكان دسترسی مناسب وجود ندارد و به همین دلیل دیوارچینی را بصورت خشكه چینی اجرا می كنند و دیواری محكم و پایدار بوجود می آورد كه میتوان آثار پایداری آن را در روستای قدیمی كه بیش از پانصد سال قدمت دارد مشاهده كرد. سنگهایی را كه از قبل تهیه و دپو شده در هنگام دیوار چینی توسط استاد كار بنـا با مهارتی خاص در حین اجرای دیوار تراش داده و دیوار چینی انجام می شود. ارتفاع دیوارچینی در این منطقه حتی به دوازده متر ( ۴ طبقه ) می رسد بدون اینكه از ملات استفاده كنند. عرض دیوار را در طبقه همكف حدوداً شصت الی هفتاد سانتی متر در نظر گرفته كه در طبقات نیز به همان میزان می باشد و معمولاًَ در طبقات دیوار های باربر بر روی هم قرار می گیرند و بعد از ساختن دیوارها به علت این كه منطقه در نواحی كوهستانی قرار دارد و آب و هوایی سرد دارد، معمولاً برای عایق بندی دیوار در قسمت داخلی ساختمان یك لایه كاهگل و گاهاً كچ كاری صورت می گیرد و ضخامت زیاد خود دیوار نیز یك نوع عایق می باشد و در بعضی از ساختمان ها قسمت خارجی ساختمان را بندكشی می كنند. معمولاً در دیوارچینی از سنگ بزرگتر در رج های پایین استفاده كرده و به نسبت ارتفاع از سنگ های كوچكتر استفاده كرده و از خود سنگ ها در قسمت میانی دیوراها برای پر كردن فضای خالی دیوارها استفاده می شود.

پوشش سقف :

 بعد ازاتمام دیوار چینی نوبت به اجرای سقف می رسد كه برای این منظور از تیرهای چوبی به قطر ۱۵ الی ۲۰ سانتیمتر روی سرتاسر دیوار قرار می دهند و بعد از تیرریزی سقف از چوب های چنار، توت، بلوط و بید استفاده می كنند. ولی به علت مزایای زیاد چنار مانند نداشتن شاخه های زائد و طویل بودن آن اكثراً از آن استفاده می كنند كه محیط تیرها حدود ۴۵ الی ۷۰ سانتیمتر می باشد و طول آن با توجه به اینكه دهانه معمولاً ۴ متر است و تیرها به قطر روی دیوار قرار می گیرند تا ۵ متر افزایش می یابد. فاصله تیرها به قطر و جنس تیرها بستگی دارد، اگر تیرهای تیرریزی محكم باشد فاصله دهانه ۵۰ سانتیمتر و اگر باریك باشند فاصله آن ها ۲۵ سانتی متر می باشد. اگر دهانه تیرریزی بیش از ۴  متر باشد از ستونهای چوبی استفاده می شود و روی آن از ۴ تراش به عنوان سر ستون استفاده می كنند كه با طول یك متر و عرض ۵۰ سانتی متر و ضخامت ۶۰ سانتی متر ساخته می شود. بعد از تیرریزی روی تیرها با تخته هایی به طول یك متر و ضخامت ۲ الی ۳ سانتی متر و عرض ۱۵ الی ۳۰ سانتی متر تخته كوبی می كنند بطوریكه كاملاً به هم چسبیده باشند و بعد روی تخته ها به ضخامت ۴ الی ۵ سانتی متر خرده سنگ قرار می دهند. مزیت استفاده از این خرده سنگها جلوگیری از تماس مستقیم رطوبت خاك پشت بام به تخته ها و جلوگیری از پوسیدن تخته ها می باشد. بعد از سنگ ریزی روی تخته ها لایه ای از كاهگل را به ضخامت ۱۰ سانتیمتر روی سنگ ها پهن كرده كه به منظور جلوگیری از رویش گیاه و یخ زدگی به آن نمك اضافه كرده اند. گل را به وسیله غلتك های دستی به طور كامل می كوبند به طوری كه در پایان ضخامت آن به ۱۰ سانتیمتر برسد و برای اجرای قرنیز از دو لایه سنگ روی هم استفاده می شود كه ضخامت لایه اول ۵ سانتیمتر و لایه دوم ۳ سانتیمتر می باشد. عرض سنگ های استفاده شده در آن ۱۵ الی ۲۵ سانتیمتر می باشد و طول سنگ ها از ۲۰ تا ۶۰ سانتیمتر متغیر است كه باید ۴۰ سانتیمتر آن به عنوان ریشه روی دیوار قرار گیرد و لایه دوم باید ۲۰ سانتیمتر از لبه دیوار بیرون زده باشد و لایه اول ۱۰ سانتیمتر كمتر بیرون زده باشد. باید توجه كرد كه بندها روی هم قرار نگیرند و در نهایت ضخامت سقف به ۳۰ الی ۴۰ سانتیمتر می رسد.

بازشوها :

 ابعاد بازشوها در قدیم به علت عوامل جوی كوچك ساخته می شد به طوری كه ابعاد پنجره در حدود ۷/۰ × ۱ متر ساخته می شدند، اما ابعاد جدید پنجره ها معمولاً ۱۰/۱ × ۵۰/۱ متر می باشد. بر روی پنجره ها از دستك هایی استفاده می شود و فاصله پنجره ها تا زیر  سقف معمولاً  ۲۰ سانتیمتر می باشد اما ابعاد در، در قدیم ۷/۰ × ۵۰/۱ متر كه برای ساختن آن از چوب گردو و توت استفاده می شد. شكل در و پنجره معمولاً یك تیپ و منظم بوده و تمام قسمت های آن از چوب ساخته می شد.

نما و بالكن :

نمای بناها معمولاً ساده بوده كه سنگ چینی منظم و رعایت بندها نمایی زیبا و شكل شگفت انگیز و هنرمندانه به آن بخشیده  است. در بعضی از نماها با ساختن سایبان روی پنجره ها و بالكن نمایی زیبا به بالكن داده اند كه برای ساختن آن از تیرهای طره ای استفاده شده است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا