تاریخی

فرمانروایی زنان در هورامان

فرمانروایی زنان در هورامان
فرمانروایی زنان در هورامان

 فرمانروایی زنان هورامان در عصر مادها و اشکانیان و..  ( زن هورامان شاهی کوچک در عصر اشکانیان ) !

جنگل ها و پناهگاهای کوهستا نی کردستان و هورامان هیچوقت از مردان قوی و شیر مردانی که در کوه ها و دره های کوهستان پهلوانانه زیسته اند و تاریخ پیروز مندانه از آنان یاد می نماید خالی نبوده .   همینطور چنین آمده که شیر زنانی در کنار و همدوش مردان توانسته اند چهره خود و منطقه را سفید و روشن و نورانی و زنده نمایند . زنان در هورامان و در طول تاریخ از قرنها پیش از برابری حقوق با مردان برخوردار بوده اند به همین دلیل زنان توانسته اند فرمانروایی و حکمرانی منطقه هورامان را بدست بگیرند . .

در مناطق بیساران شخصی به نام ملا ( قحطان ) سکه هایی را پیدا نموده که در روی قسمتی از سکه تصویری از زنی کنده کاری شده و در قسمت دیگر سکه نام ( ئاداد ) بر روی آن نوشته شده است .

قابل ذکر است که در زمان اشکانیان تمام مناطق ایران و کردستان به چند منطقه یا ساتراپ نشین تقسیم شده و هر منطقه بصورت ملوک الطوایفی بوده . در هر منطقه شاهی کوچک یا امیری یا ساتراپی ( سلطان ) ی داشته و هر شاه یا امیر یا سلطان در مناطق خودش حکمرانی و فرمانروایی نموده . بیشتر آنان دارای سپاه یا لشکر مخصوص بوده و سکه هایی مخصوصی هم داشته اند .

جای تعریف است که گفته هایی توسط روشنفکران و انسانهای آگاه هورامان به گوش می رسد که مناطق هورامان از زمان مادها تا زمان و عصر فرمانروائی اسلام ، خود مردم حاکم و حکمران خودشان بوده اند . که به همین سبب سکه ای که در مناطق هورامان ( بیساران ) پیدا شده این موضوع را به اثبات می رساند که هورامان در عصر اشکانیان دارای فرمانروا یا شاهی کوچک آن هم زنی به نام      ( ئاداد = مادر یا دایک) بوده که هورامان و منطقه ، تحت حکمرانی و فرمانروائی این زن توانا و لایق بوده ..

در مناطق هورامان کردستان هم این شیوه حکمرانی یا حکومتی یا ستراپ نشینی از زمانهای قبل رواج داشته است .

از طرف دیگر این نوع سکه که تصویر زنی به نام ( ئاداد ) بر روی آن کنده کاری یا حک شده در هیچ جای دیگر کردستان مشاهده نشده و یا به چشم نخورده .

داد به معنی عدل یا عدالت امروز آمده . و ( ئاداد نام مادر  یا دایک    یا ئه دا ، ئادا ) می باشد .

یاد آوری می شود که زنان کورد توانا و لایق و و قوی در زمانهای قبل کم نبوده اند اما خیلی کم از آنان تعریف شده . بایستی بگویم که در عصر ( ماد ) ها و قبل از تصرف نینوا و از بین بردن حکومت آشوریان ، نینوا به مناطق ستراپ نشین تبدیل شده و یکی از ستراپ ها یا سلطانها زنی مادی ( اهل ماد ) بوده همانطوریکه توسط ( سترابون ) از آن تعریف شده .

در قسمتی دیگر و در زمان فرمانروائی عباسیان علی الخصوص در زمان فرمانروائی( مأمون ) ( هارن الرشید ) آنطورکه به چشم  می آید مناطق هورامان آنزمان که به اسلام نگرویده بودند ، سالانه به دولت عباسی ( باج ) یا مالیات پرداخت می نمودند . در آن زمان زن یا خانمی خود حکمران و فرمانروای هورامان بوده . بخاطر اینکه نوشته روی سکه اش از بین رفته نام آن زن شناخته نشده . اما سال تهیه آن سکه که به عربی نوشته شده سال ۲۳۰ ه ق می باشد .

سپس در سراسر منطقه و یا مناطق ساتراپ ( سلطان ) نشین از سال ۴۴۲ ه ق تا زمان عصر شاه پهلوی نام چند زن در هورامان که فرمانروایی نموده اند سینه به سینه بیان و بر سر زبانهاست .

خاتو هوریزاد سلطان یکی است از زنان صاحب نام هورامان که بعداز کشتن اسکندر سلطان هورامان به سلطان هورامان انتخاب شده و فرمانروایی مناطق هورامان ، کمره و رزاو و شامیان را بعهده می گیرد . مدت سلطانی یا فرمانروائی هوریزاد سلطان نزدیک به یکسال یعنی از سال ۱۸۱۷ تا سال ۱۸۱۷ میلادی بطول انجامیده . سپس مقام و مسئولیت سلطانیش را به شوهرش محمد بگ واگذار می نماید . اسکندر سلطان چهار فرزند پسر داشته به نام ( رحمان بگ ، سلیمان بگ ، محمد زمان بگ و رحیم بگ ) این چهار فرزند پسر توانایی و لیاقت حکمرانی مناطق را نداشته اند تا بتوانند جانشین پدر شوند . به همین دلیل فرمان حکومتی کردستان به نام خاتو هوریزاد صادر شده و محمد بگ برادر اسکندر سلطان به عنوان نایب الحکومه خاتو هوریزاد سلطان انتخاب می شود .

خاتو منیره سلطان یا خاتو منیژه سلطان یکی دیگر از زنان توانمند مناطق هورامان لهون بوده که فرمانروائی یا سلطان بودنش در حدود یکسال یعنی از سال ۱۸۲۶ تا سال ۱۸۲۷ میلادی بطول می انجامد . خاتو منیره سلطان به جای قادر بگ فرزند عمر بگ انتخاب می شود .

در مناطق هورامان زنان توانمند زیادی وجود داشته اند که اگر فرمانروا یا سلطان نبوده اند اما در مشورت برای فرمانروایان ، برای اداره کردن حکمرانیشان و یا در دیگر مشارکتهای اجتماعی دست توانائی داشته و نقش مهمی را ایجاد نموده اند .

همچین در منطقه شنیده و یا مشاهده شده که لقب و یا اسامی بسیار ی از طوایف و شوهران و اولاد را به نام مادر یا زن بیان  نموده اند که این نیز یکی دیگر از صفات و توانایی زنان هورامان بوده .

نتیجه :

در قرن اخیر و یا قرن بیست و یکم که قرن ارتباطات و علوم و فن آوری و تکنو لوژی نامیده می شود و علوم و فنون به حد شکوفایی رسیده زنان در بسیاری از کشورها از برابری حقوق و مساوی برخوردار می باشند . اما متأسفانه در بسیاری از کشورها دیگر جهان سوم مشاهده و یا شنیده می شوه که زنان ( مادران و خواهران و دختران ) مورد تحقیر و هتک حرمت و بی احترامی قرار می گیرند یا اینکه کمترین حق و حقوق انسانی برای آنان در نظر گرفته نشده ! همچنین از رفتن به مدرسه و دانشگاه و باسواد شدن جلوگیری بعمل می آید ، مدارس و دانشگاه زنان مورد حمله و تخریب قرار گرفته و سوزانده می شوند و دانش آموزان یا دانشجویان دختر اسیر و مورد تجاوز قرار می گیرند . یا با حمله به شهر و روستاها زنان و دختران را اسیر ضمن هتک حرمت بسیاری از آنان را در بازار به فروش می رسانند ! و در تعدادی از ممالک زنان هنوز فاقد شناسنامه و حق شرکت در سرنوشت و یا انتخابات را ندارند و از انجام امورات یا فعالیتهای اجتماعی مثل رانندگی هم منع می باشند ! و یا اینکه در کشوری بزرگ که جمعیت میلیاردی دارد در میان اتوبوس های خط واحد دسته جمعی به دختران و زنان تجاوز می نمایند ! بهمین دلیل قرن ۲۱ را قرن سیاهی برای زنان و جامعه می توان نام نهاد .

اما این زنان هورامان بوده اند که در قرنها پیش توانسته اند آگاهی ، توانمندی ، لیاقت و فهم و شعور خودرا به معرض نمایش بگذارند . زنان هورامان ضمن برابری حقوق با مردان در کلیه امورات سیاسی و اجتماعی حضور فعال داشته اند و توانسته اند رهبری یا حکمرانی و فرمانروائی منطقه و هورامان را بعهده گرفته و به مقام شاهی ( شاه کوچک ) و یا سلطانی برسند و مسکوکاتی هم با نام و تصویر خود داشته باشند . این نشان و افتخاری است برای جامعه هورامان علی الخصوص زنان هورامان که تاریخ از آنان به نیکی نام برده ..

منابع تاریخی :

میژوی هه ورامان            نوشته دکتر محمد امین هورامانی

سه بوردیکی هه ورامان و سه ردانیکی ته ویله      نوشته عبدالرزاق عبدالرحمن محمد

نویسنده : فتح اله نجفی – ۱۳۹۳/۰۹/۰۵ – پاوه

فتح اله نجفی
فتح اله نجفی

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا