آئین و رسوم

جشن عروسی در سرزمین اهورایی

اورامان

یکی از حدسیات رایج درباره نام اورامان این است که واژه “اورامان” یا “هورامان” از دو بخش “هورا” به معنی اهورا و “مان” به معنی خانه، جایگاه و سرزمین تشکیل شده ‌است. بنابراین اورامان به معنی “سرزمین اهورایی” و جایگاه اهورامزدا است. هور در اوستا به معنی خورشید نیز آمده و “هورامان” جایگاه خورشید نیز معنی می‌دهد.

زبان و پوشش مردمان اورامان

مردم روستای اورامان به زبان اورامی سخن می‌گویند و مردان اورامانی چوخه، پانتول، ملکی شال، دستار، فرنجی و کله بال می‌پوشند.

پوشش زنان

زنان اورامان جانی، کلنجه، شال، کلاه و کلله می‌پوشند که علاوه بر وجود رنگ‌های متنوع با زیور آلات مختلف نیز تزئین می‌شوند.

 

ریشه اساطیری جشن عروسی

اگرچه‌ این‌ مراسم‌ در طول‌ زمان‌ با تغییرات‌ بسیار مواجه‌ بوده‌، ولی‌ ریشه‌های‌ اساطیری‌ خود را به‌ خوبی‌ حفظ‌ کرده‌ است‌. در منابع‌ مکتوب‌ تاریخی‌ آمده‌: پیر روحانی‌ از مغان‌ زرتشت‌ به‌ نام‌ پیر شالیار نزد مردم‌ اورامان‌ بسیار محترم‌ است‌. کتابش‌ را به‌ بیگانگان‌ نشان‌ نمی‌دهند و کلماتش‌ به‌ جای‌ ضرب‌المثل‌ به‌ کار می‌رود.

چهل روز پس از یلدا

جشن‌ بزرگ‌ مردم‌ اورامان‌ در بهمن‌ماه‌ که‌ سال‌‌روز ازدواج‌ اوست‌ برگزار می‌شود .این‌ مراسم‌ که‌ هم‌‌زمان‌ با جشن‌ سده‌ بر پا می‌شود، یادگار روزگار پرستش‌ مهر در این‌ سامان‌ است‌. مراسمی‌ که‌ در آن،‌ برکت‌ بخشنده‌ ایزد مهر در چهلمین‌ روز زایش‌اش‌ و در آن‌ هنگام‌ که‌ زمین‌ آغاز به‌ دم‌ زدن‌ می‌کند و گوسفندان‌ بار بر زمین‌ می‌نهند، ستایش می‌شود.

تقسیم‌بندی وظایف

در مراسم عروسی پیر شالیار وظایف تقسیم بندی شده است. سده‌هاست که هر خانواده‌ای همان کاری را انجام می‌دهد که اجداد او در زمان حیات پیرشالیار انجام می‌دادند.

جشن عروسی در سه مرحله

این‌ مراسم‌ در آغاز چله‌ کوچک، در سه‌ مرحله‌ و طی‌ سه‌ هفته‌ انجام‌ می‌شود. در اولین‌ هفته‌ بهمن‌ماه‌، گردوهایی‌ که‌ از باغ‌ پیر شالیار چیده‌ شده‌ برای‌ اهالی‌ ارسال‌ می‌شود. به‌ این‌ ترتیب‌ اهالی‌ از شروع‌ مراسم‌ با خبر می‌شوند.

مرحله دوم

کودکان وظیفه تقسیم این گردو در بین اهالی روستا را بر عهده دارند. آن‌ها صبح چهارشنبه و قبل از طلوع آفتاب گروه گروه به درب منازل افراد رفته و با گفتن کلمه “کلاوروچنه” حضور خود در محل را اعلام می کنند. صاحب خانه نیز در قبال برداشت چند گردو از کیسه کودکان، به آنها تنقلات و خوردنی هدیه می‌دهد.

 

قربانی

در سحرگاه با تابش نخستین نور خورشید‌، نوبت‌ ذبح‌ گوسفندان‌ و گاوهای‌ قربانی‌ فرا می‌رسد. با ریختن‌ خون‌ قربانی‌، یاد ایزد حامی‌ دهقانان‌ و تولیدکنندگان‌ که‌ باعث‌ برکت‌ کشت‌ و دام‌، روییدن‌ رستنی‌ و گیاهان‌ سودمند و خرمی‌ و شادی‌ انسان در زمین‌ می‌گردد، گرامی‌ داشته می‌شود.

تقسیم گوشت قربانی

دام‌ها توسط اهالی و یا افرادی از روستاهای دیگر در اواخر فصل پاییز برای متولی فرستاده می‌شود و او در فصل زمستان از آن دام‌ها نگهداری کرده در روز جشن همه آنها را قربانی می‌کنند. بعد از این کار گوشت‌های قربانی شده بین اهالی تقسیم می‌شود.

ولوشین

با مقداری از این گوشت نوعی آش به نام “ولوشین” تهیه می‌کنند و روز چهارشنبه بین اهالی روستا و مهمان‌هایی که از سایر نقاط راهی اورامان شده‌اند، تقسیم می‌شود.

شب‌نشینی در خانه شالیار

شب‌ هنگام‌ همه‌ مردان‌ در خانه‌ پیر جمع‌ شده‌، گروه‌ گروه‌ در جایگاه‌ ویژه‌ی‌ طایفه‌ خود می‌نشینند و برای‌ تبرک رشته‌ تسبیح‌ چوبین‌ دانه‌ درشت‌ و گیوه‌ به‌ جای‌ مانده‌ از پیر را می‌بوسند.

مراسم سماع دراویش

دراویش قادری که عمدتا از روستاهای اطراف و روستاهای مرزی عراق از سه‌شنبه شب به اورامان آمده‌اند بر بام خانه پیر حلقه زده و با آوای عرفانی دف شروع به ذکر و سماع می‌کنند.

سررشته سماع

در این مراسم سالمندان سر رشته ذکر را به دست دارند و جوانان هر از گاهی از خود بی‌خود می‌شوند.

کولیره مژگه

در سومین‌ جمعه‌ بهمن‌ماه‌، مردان‌ نان‌ “کولیره مژگه” را که‌ به‌ شکل‌ قرص‌های‌ طلایی‌ رنگ‌ از آرد گندم‌ و مغز بادام‌ کوبیده‌ تهیه‌ شده‌ و با گیاهان‌ خشک‌ چون‌ ریحان‌ و سیاه‌دانه‌ تزیین‌ شده‌ است‌، بر سر مزار پیر شالیار می‌برند.

تقسیم نان

در آخرین مرحله از این مراسم که با بستن پارچه بر در و دیوار و درخت مزار آغاز می‌شود نان‌ها را روی‌ هم‌ می‌ریزند و آنها را خرد کرده‌، با ماست‌ بین‌ حاضران‌ تقسیم‌ می‌کنند.

سنگ شفا بخش

هر سال‌ در دومین‌ هفته‌ اردیبهشت‌، اهالی‌ اورامان‌ و روستاهای‌ مجاور به‌ رسم‌ تبرک و برای‌ شفای‌ بیماران‌ قطعه‌ای‌ از تخته‌ سنگ‌ کنار مزار پیر شالیار را می‌کنند و با خود می‌برند. آن‌ها بر این‌ باورند که‌ کرامت‌ پیر شالیار باعث‌ تبرک این‌ سنگ‌ شده‌ و هر سال‌ بار دیگر‌ سبز خواهد شد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا