کوه های منطقه

شاهو و تخریب زیباترین مکان هورامان

قله زاز - عکس از فارز مرادی
قله زاز – عکس از فارز مرادی

شاهو کلمه ای کردی به معنای ﻣﺮﻭﺍﺭﯾﺪ ﻧﻔﯿﺲ و ﺍﻋﻼء که یکی از بلندترین رشته کوهای استان کردستان می باشد که در شمال شرقی شهرستان پاوه واقع شده است.این کوه بخشی از رشته کوههای زاگرس و مهمترین کوه منطقه هورامان میباشد. بلندترین قله آن حوزی خانی بوده که ارتفاع آن از سطح دریا حدود ۳۴۹۰ می باشد. شاخص ترین قله وخط الراس این کوهستان در شمال روستای شمشیر(در شرق شهرستان پاوه)جایی به نام پیاز دول میباشد که به دلیل وجود انبوه گونه ای پیاز خوراکی،در منطقه شهرت خاصی یافته است.

بنده در طی چند مرحله سفر تحقیقاتی به منظور شناسایی و جمع آوری هر بار یومی گیاهان این منطقه ۱۳۸ گونه گیاهی در قسمت هایی از کوه شاهو با نام های محلی بردی کشکان،حوزی خانی،میش یاو،خروله،هوار برزه،مرین و مسکناز،هوارگی بارام،پلکانی پیاز دول و مناطق اطراف آن را جمع آوری کرده که چندین گونه نادر و کمیاب از تیره چوبک،گون،گل گندم و پیاز را شناسایی و سه گونه ناشناخته هم مشاهده کرده که کار شناسایی انها در مرکز تحقیقات استان در حال بررسی است.

منطقه پیازدول به واسطه داشتن شرایط آب و هوای خاص به عنوان یکی از غنی ترین بانک ژنهای جهانی محسوب می گردد. از مهمترین گونه های گیاهی دارویی این منطقه میتوان به گونه هایی از جنس گوش بره،فراسیون،بوقناق،آویشن کوهی،مرزه،بومادران،درمنه،جاشیر،کما،رازیانه و مریم گلی و گل اراونه اشاره کرد که در طب سنتی کاربرد فراوانی دارند،از گونه های جانوری آن که قبلا مشاهده شده اند می توان به بز کوهی،خرس،روباه،شغال،گرگ،خوک،خرگوش و انواع پرندگان دیگر را نام برد. پیازدول منطقه ای خاص در کشور و جهان به شمار می رود که در یکی از تقسیم بندی های مهم زیستی و جغرافیایی جهان قرار گرفته است و دارای منابع ژنتیکی و گونه های متنوع و ارزشمند گیاهی،وجود اکوسیستم های منحصر به فرد و مناظر زیبای طبیعی و گردشگری است.

به یقین می توان گفت که احداث جاده ای در کمر این کوه که بیشتر مراتع و حوزه های آب ریز آن را مورد تاخت و تاز ماشین آلات و دستگاه های سنگین راه سازی قرار داده باعث نابودی گونه های مختلف گیاهی،و نایاب همچون گل استکانی کردستانیکا که در جهان تاکنون در صخره های محدودی از شاهو مشاهده شده و زیبایی آن حاصل هزاران سال تکامل و همزیستی با صخرهای سفید کهن دیار هورامان است،میشود،که امروز میله های فولادی ماشین الات صنعتی هر روز قسمتی از آنها را فرو ریخته و پیکر عظیم ترین و با شکوه ترین جلوه و قلب اورامانات را می لرزانند.. به وضوح میتوان مشاهده کرد که هر چه صدای فروپاشی صخرهای شاهو بیشتر میشود از صدای زیبای کبک و پرندگان خوش صدا کمتر میشود حیوانات وحشی از ترس نزدیک شدن انسان به زادگاه هزار ساله شان مجبور به مهاجرت میشوند و حتی گاهی تخم ها و بچه های تازه به دنیا آمده را یتیم رها میکنند.

مثل لانه کبکی که خود مشاهده کردم سه جوجه داخل لانه مظلومانه از گرسنگی مرده بودند گویی مادرشان را یا شکارچی بی رحم کشته و یا مادر و سایر جانداران درک کره اند که دیگر شاهو سکونتگاه آنها نیست و باید هر چه زوتر با سرزمین مادری وداع کنند هر چند میداند جوجه هایی در آشیانه منتظر بازگشت مادری خواهند بود که دیگر نخواهد آمد…..

با تخریبی به این بزرگی باید منتظر نابودی منابع و سرچشمه های آب شرب و کشاورزی نیز باشیم،و از همه مهمتر اینکه چرخهای ادوات صنعتی در چند صدمتری مکانیست که زمانی هوارگاه پیاز دول نام داشت. ما به زودی مفهوم چقدر زود دیر می شود را درک میکنیم و دیگر کلبه های زیبای سنگی هوارگاه مردان سخت کوش، شیر زنان مشک به دست، یخچالهای برفی دایمی که در چله تابستان مکان سرسره بازی کودکادنه بچه های هوارنشین بود را نخواهیم دید، آری دیگر دوغ و ماست خوش طعم پیاز دول را کسی نمی نوشد و دشت پیازهای شاهو هم به زودی به خاطره ها می روند.

با تخریب مظلومانه هوارگه آبا و اجدادی و هزار ساله مردمان هورامان ما باید با قله های آسمانی شاهو ،دشتها و دامنه های رویاییش، گل های زنبق کمانی نایابش، آلاله های زرد و گل های استکانیش که در جهان فقط شاهو را انتخاب کرده و در هیچ جای دیگری نمی رویند. خداحافظی کنیم .

 ای زادگاه چنور و شبو و برزلنگ ، ای صخرهای سپید استوار که گلهای رنگین و خوش بوی چون: سوره هراله را هزاران سال مادرانه در آغوش داشتید خدانگهدار…

ای شاهو و ای پیاز دول هر تقدیری که پیش آید شما جاودانه شده اید و خاطرات زیبایتان تا ابد در قلب ما مردمان دیار اهورایی هورامان باقی می ماند. حال بدین وسیله از تمامی مسئولان مسئولیت شناس، و مقامات ذی ربط خواهانم از تخریب این منطقه بکر جلوگیری به عمل آورند چرا که نابودی چنین منطقه ای به هر منظوری که باشد ارزش ویرانگری زیست بوم بی همتای شاهو را ندارد. و سخن آخر اینکه اگرچه از طريق فرآيندهايی مانند موتاسيون ممكن است ژني دوباره در طبيعت ايجاد شود ولي متاسفانه هرگز ژنوتيپ هاي نابود شده امكان خلق مجدد را نخواهند داشت..

برای مشاهده عکس های گیاهان دارویی منطقه کلیک نمایید

نویسنده : فهمی سلیمانی

محقق در طب سنتی و گیاه شناسی

فهمی سلیمانی
فهمی سلیمانی

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا