شهرها و روستاها

هورامان، گنج و بهشت گمشده طبیعت

طبیعت در هنر و ادبیات هورامان

هورامان با طبیعت و سرزمین بکر طبیعی شهرت جهانی دارد و دوستی و همنشینی مردم این دیار با طبیعتش بیشتر تداعی پیدا کرده تا جایی که هورامان راگنج و بهشت گمشده طبیعت نام نهاده اند. طبیعت در هنر و ادبیات هورامان را به بهانه مقدمات ثبت جهانی شدن هورامان اینگونه می گوید:

اگر در آفرینش موجودات و زیبایی های جهان و هر آنچه در آن است؛ تأمل و اندیشه کنیم؛ طبیعت الهام بخش انسان و جانداران این کره خاکی می باشد و هر جاندار و جنبنده ای از روزنه چشم و نگاه ژرف و سگال پرواز خویش؛ طبیعت را الهام بخش ترنم و نغمه و آهنگ همدلی و همزبانی و صیانت از خود می داند و خیلی از نتیجه و ماحصل این وابستگی؛ رهاورد  و توشه زندگی را زیبا و رنگین تر کرده است.

در این گستره خاکی چه نمادها و سمبل ها و هنر آواز و نگاره و نوشته هایی که در میان ملت های گذشته به عنوان میراثی ارزشمند و اصیل برای نسل جدید ماندگار است؛ از طبیعت و زاییده های طبیعی الهام گرفته شده است. کشور ایران باداشتن فرهنگ ها ,نژادها و زبان های متنوع و دارابودن سابقه درخشان فرهنگی و تمدن دار چند هزار ساله آن؛که از گذشته های دور یادگار مانده است؛در معرفی  طبیعت خود زبانزد بوده؛ و این تداعی در کاوش های باستان شناسی و در سینه تاریخ و سفالینه و کتیبه و سنگ نوشته و کتاب های شاعران و نویسندگان و ترانه های هنرمندان و آواز خوانان سنتی تا اکنون متجلی و نمایان است.

منطقه کردستان هم بسان ستاره ای درخشان درآسمان فرهنگ و تمدن ایران درخشندگی ویژه ایی دارد. نژاد کرد با تنوع زبان و فرهنگ ها و در طول تاریخ همواره با طبیعت مأنوس بوده و جزء لاینفک و جدا ناپذیر خود دانسته چرا که بسیاری از دستاوردها و هنرهای درخشان از این دوستی سرچشمه گرفته شده تا جایی که باهم بودن اساس زندگی و پایه ریزی فرهنگ غنی و تمدن ماندگار بوده است. سرزمین باستانی و زیبای هورامان چون نگینی بر تارک آسمان فرهنگ و دیار کردستان درخشندگی وصف ناپذیر دارد.

تأثیرپذیری شاعران و هنرمندان و صنعتگران از طبیعت و نعمت های طبیعی در منطقه هورامان به اوج خود رسیده تاجایی که شاعر از کبک کوهستان هورامان و ترنم صدای آن در آرامش روح و روان ساکنان آن را به اوج رسانده و تصویری زیبا و خیال انگیز ؛ در ذهن شنونده و خواننده نقش می بندد. بلندای طبیعت دوستی منطقه و بیان صورخیالی در شعر شاعران تجلی خاص پیداکرده و این نمادها دراشعار مولوی کرد و ماموستا بیسارانی و صیدی هورامی و میرزا عبدالقادر پاوه ای به اوج می رسد.

صیدی هورامی که خودبزرگ شده آن دیار می باشد از هورامان به نیکی یاد کرده و از روستای “سروپیر” زادگاه خود با مباهات نام برده و آن را چون هدیه ای ازجانب خدا می داند:

ئه‌ز   ئورمۆن   مه‌کانم   بێ    وه‌ڵاتم
سه‌روو پیری  خودای  گێرته‌ن خه‌ڵاتم

شعر و شاعری در فرهنگ هورامان در میان منطقه کردستان با داشتن شعر هورمزگان که ورود سپاه اسلام را به منطقه بیان کرده و دست نوشته های خطی و کتاب های قدیمی آیین یارسان و وجود قباله های سه گانه در هورامان و داشتن کتیبه تنگی ور (کتیبه هورامان) و آثار و قلعه های تاریخی درمناطق مختلف هورامان؛ نسبت تاریخی بیشتری را برای زبان و فرهنگ هورامی بیان می دارد. درگذشته شعر و ادبیات کردی با شعر هورامی نمود پیدا کرده و این اشتهار با ظهور مولوی کرد و ماموسا بیسارانی به اوج خودمی رسد؛ درشعر بیسارانی وصف طبیعت و زیبایی های متجلی درطبیعت ؛ شاهکار طبیعت سرایی در شعرمی باشند؛ درکل می توان اشاره کرد که ادبیات می تواند قسمت اعظمی از فرهنگ و افکار ملتی را معرفی کند و زوایای پنهان و پدیدار اهالی آن دیارر امشخص نماید.

درکتاب”المعجم فی معابیر اشعارالعجم”اثرشمس قیس رازی درقرن ۷ هجری قمری آورده است.

لحن اورامن و بیت پهلوی
زخمه ی رود وسماع خسروی
بلندآهنگ اورامن بهر گلزار وگلشن
به هربازار وبه هربرزن به هرکاخ وبهرمنظر

نویسنده و شاعر  هنر و آهنگ اورامان را متعالی  دانسته و آن را برای جامعه و در هر مکانی شایسته می داند.

هورامان

دوستی و انس با طبیعت در کار هنرمندان و صنعتگران و سازندگان صتایع دستی هم نمونه ای از داشتن دوستی دیرینه این دیار با طبیعتش می باشد. صنایع دستی که از چوب طبیعت وسایل خوراک و پوشاک خود را تأمین می کنند ورهاورد و سوغاتی ارزشمند ازمردم گذشته هورامان برای کسانی است که به این دیار سفر می کنند ازآن جمله: کلاش(گیوه بافی)-چوخه و رانک(کت وشلوارمحلی)-انواع وسایل قاشق–چنگال-کاسه-چاقو-سبدو..

از دیگر نمادهای طبیعی دربافت و معماری هورامان تجلی پیدا کرده و آن هم تأسی گرفته از بافت خشکی صخره های استوار هورامان در معماری سنگی بدون سیمان و مصالح ساختمانی  امروزی با الهام از نمادهای موجود درسنگ های طبیعی و رنگ های  شاد چون  رنگ آبی (آسمانی) در ساخت پنجره خانه های مسکونی دال برصفای دل و زلالی  و یکرنگی و ملایمی مردم دیار اهورایی هورامان می باشد؛ در پژوهش های توصیفی – تحلیلی هرچند که رنگ آبی چشم زخم وجهت دعای دفع بلا و تقدس رنگ آسمانی و سماوی درمعماری وپنجره هانقش داشته اما درصد بالایی اززیبایی شناسی و صافی ضمیر و زلالی و سرخی و سفیدی را برای روشنایی و شادابی “روسوریی – روچه رمی” روح و روان پاک و بی آلایش از منظر روانشناسی مردم هورامان  را اثبات می کند.

بافت معماری تاریخی و چهره ممتاز طبیعی و تلفیق زیبایی شناسی کلی معماری سنگ چین و پلکانی روستاها و شهرهای هورامان؛ مقدمات ثبت جهانی روستاهای هورامان تخت؛ ژیوار وپ النگان را درپی داشته است. در شاهکارهای گورانی واچ ها (ترانه خوانان محلی) انواع ترانه در سبک سیاوچه مانه – دره ایی (الهام از انعکاس دره های طبیعت هورامان) چپله (شادی وکف زدن) و گوشی – شیخانه و در بعضی وقت درمقام رقص (هور پرای) با نمادین برخی هنرهای کشاورزی و رزمی و کشت دانه های طبیعی درزمین… طبیعت هم جایگاه خودش را داشته وشاعران با شعر میهن دوستی به دیار خود و زیبایی های طبیعی هورامان را بیان کرده و هرازچندگاهی به آن هم به عنوان نشانه خدا سوگند یاد می کنند.

استاد عثمان هورامی ؛سلطان آواز هورامان و استاد محمد حسین خالدی و دیگر هنرمندان گذشته و حال ”سرزمین سیاوچه مانه” با اجرای ترانه های اصیل و سنتی هورامان که بیشتر آن ها عشق و عرفان و زیبایی شناسی طبیعت هورامان است؛ نقش برجسته ایی در معرفی فرهنگ طبیعی و اقلیمی و موسیقی سنتی و بومی منطقه داشته اند, البته نقش و شاهکار بازنمود طبیعت در هنر هنرمندان و صنعتگران و شعر شاعران که خوانندگان موسیقی سنتی بسیاری ازاین ترانه ها را با استفاده از دیوان اشعار شاعران عرضه می کنند.

منابع:

۱-محمدکریم پیرنیا/۱۳۹۰سبک شناسی معماری ایرانی/تدوین:غلامحسین معماریان/انتشارات سروش دانش
۲-محمدحسین خلف تبریزی-برهان قاطع-فرهنگ لغت
۳-کوههای ناشناخته غرب ایران:عمادالدین دولتشاهی
۴-علامه علی اکبر دهخدا-لغت نامه
۵-مقدمه رساله زبان پارتی:آنتوان گیلن
۶- المعجم فی معابیر اشعارالعجم:شمس قیس رازی
۷-کردوکردستان:واسیلی  نیکیتین مترجم:محمدقاضی
۸-زبان شنلسی کرد وتاریخ کردستان:بهزاد خوشحالی
۹-مقاله” وجه تسمیه هورامان(اورامان)” همایون محمدنژاد/۱۳۷۱/سنندج

نویسنده همایون محمدنژاد

فعال فرهنگی و نویسنده کتاب

همایون محمدنژاد
همایون محمدنژاد
برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا